استفاده درمانی پی‌ ار پی (PRP)

اخيرا شاهد تبليغات گسترده‌اي هستيم كه تلاش دارند محصولي به نام پلاسماي غني از پلاكت و يا PRP (پی ار پی) را به عنوان يك روش سلول درماني و يا حتي يك روش درماني مرتبط با سلول‌هاي بنيادي معرفي نمايند. به نظر مي‌رسد كه هدف چنين تبليغاتي استفاده از كارايي سلول درماني در درمان بيماري‌ها و نسبت دادن آن به PRP باشد. اين در حالي است كه اگر به صورت علمي‌تري به PRP نگاه كنيم در مي‌يابيم كه اين محصول در واقع پلاسماي عاري از سلول است كه پلاكت‌هاي آن تغليط شده است. جالب‌تر آن كه پلاكتي كه در اين تبليغات به عنوان سلول بنيادي معرفي مي‌شود، حتي مشخصات يك سلول معمولي مانند هسته و ساير ارگان‌هاي سلولي را نداشته و فقط بخشي از يك سلول بزرگ به نام مگاكاريوسيت است كه حاوي عوامل رشد زيادي است (براي اطلاعات بيشتر به صفحه پلاسماي غني از پلاكت در منوي محصولات جانبي همين سايت مراجعه شود). بنابراين پلاكت‌ها بسته‌هايي آماده هستند كه در بدن از آنها براي انعقاد خون و همچنين ترميم زخم‌ها استفاده مي‌شود.

استفاده از PRP موضوع جديدي در پزشكي ترميمی و زيبايي نيست، پزشكان تقريبا از اواسط دهه هفتاد شمسي از اين محصول براي افزايش ترميم در صدمات استخواني و بافت نرم متعاقب جراحي پلاستيك استفاده مي‌كنند. ولي استفاده از اين محصول در درمان صدمات ايجاد شده در ورزشكاران حرفه‌اي فصل جديدي را در كاربردهاي درماني PRP ايجاد كرده است. در سال ۱۳۷۸ تنيس‌باز حرفه‌اي Tiger Wood قبل از شروع بازي حداقل ۴ تزريق PRP متعاقب جراحي زانو دريافت كرده بود و شايد تزريق PRP در مفصل آرنج Takashi Saito عامل اصلي بازگشت وي به بازي بيس‌بال و پيروزي تيم او در ليگ سال ۱۳۸۷ باشد.

پارگي تاندون و آسيب عضله يكي از شايع‌ترين اتفاقات در اغلب ورزش‌ها است. در تلاش براي ترميم زخم‌هاي ايجاد شده هم ورزشكاران حرفه‌اي و هم مبتدي ممكن است تحت درمان با پلاسماي غني از پلاكت (PRP) قرار گيرند. براي اين كار ابتدا پزشك يك نمونه خون در حدود ۳۰ ميلي‌ليتر گرفته و بعد از سانتريفوژ پلاسماي غني از پلاكت را جدا نموده و درخود بيمار  مورد استفاده قرار مي‌دهد. از نظر تئوري اين ماده حاوي عوامل رشدي (هورمون رشد انساني جز اين عوامل نيست) است كه مي‌تواند در ترميم زخم موثر باشد.

استفاده از اين محصول در دو ورزشكار بسكتبال حرفه‌اي پيتسبورگ قبل از پيروزي اين تيم، شروع جديدي براي درخواست استفاده از اين محصول در بسياري از بيماران با مشكلات مشابه بود. اين موضوع را دكتر Deninis A Cardone از دانشگاه نيويورك مي‌گويد كه در همان سال بيش از ۳۰ ورزشكار حرفه‌اي را با اين روش درمان كرده بود.

به لحاظ تئوريك، عوامل رشد (پروتئين‌هايي كه به رشد و تكثير ساير سلول‌ها كمك مي‌كنند) مي‌توانند موجب افزايش سرعت بهبود و ترميم زخم گردند، اتفاقي كه در محیط آزمايشگاهی به كرات شاهد آن هستيم. استفاده از PRP در مدل‌هاي حيواني متعاقب ايجاد زخم حاكي از تسريع روند توليد كلاژن و عروق خوني است. در مطالعات کنترل نشده انسانی نیز نتایج مشابهی به دست آمده است.

به رغم همه اين مشاهدات، تاثير PRP در ورزشكاران همچنان جاي سوال داشته و به خصوص در سال‌هاي اخير شك‌هاي زيادي در اين مورد مطرح شده است. پزشك كانادايي، دكتر Anthony Galea به عنوان يكي از پيشگامان استفاده از PRP در ورزشكاران در سال ۱۳۸۸ به دليل استفاده غيرمجاز از فاكتور رشد انساني دستگير شد. ايشان كسي بود كه Wood و بسياري از ورزشكاران و از جمله چندين ورزشكار برنده مدال طلاي المپيك را با استفاده از PRP تحت درمان قرار داده بود.

علاوه بر آن در نتايج چندين كارآزمايي باليني كه در سال‌هاي اخير صورت گرفته اثرات اين روش در نمونه‌هاي انساني مورد شك قرار گرفته است. دكتر Leon Creaney مشاوره پزشكي ورزشي در لندن و نويسنده يكي از اين مقالات مي‌گويد كه ما در حال حاضر شواهد كافي در دست نداريم كه حاكي از تاثير PRP در درمان ورزشكاران باشد. مطالعه دكتر Creaney و همكارانش كه اخيرا در مجله پزشكي ورزشي بريتانيا چاپ شده است  نشان مي‌دهد كه اثر تزريق PRP در درمان بيماري آرنج ناشي از بازي تنيس هرچند در سه ماهه اول بيشتر از خون تغليظ شده است ولي بعد از سه ماه شبيه آن بوده و جالب آن كه بعد از ۶ ماه حتي كمتر از خون تغليظ نشده است. اين در حالي است كه خون تغليظ شده تنها حاوي مقادير بسيار كمي از عوامل رشد بوده و به عقيده نويسنده مقادير كم عوامل رشد در دراز مدت حتي مي‌تواند پاسخ‌هاي درماني بهتري را نيز به همراه داشته باشد.

اين يافته‌ها شبيه نتايج به دست آمده از مطالعه ديگري است كه مقاله آن نيز اخيرا توسط مجله پزشكي ورزشي بريتانيا چاپ شده است. در اين مطالعه از PRP براي درمان آزردگي تاندون آشيل استفاده شده و اثرات آن با تزريق نرمال‌سلين كه يك محلول نمكي است مقايسه شده است. در اين مطالعه بيماران به صورت كاملا تصادفي در يكي از گروه‌هاي PRP و يا محلول نمكي قرار گرفتند و از نوع درمان خود اطلاعي نداشتند. مقايسه دو گروه بعد از شش ماه نشان مي‌دهد كه هيچ تفاوتي از نظر ترميم و كاهش درد بين دو گروه وجود نداشته و اثر PRP مشابه محلول نمكي است. با توجه به اين يافته نويسندگان توصيه مي‌كنند كه استفاده از PRP در درمان آزردگي مزمن تاندون آشيل هيچ جايگاهي ندارد.

با اين حال در همين مجله، مقاله‌اي توسط دكتر Robert-Jan de Vos از دانشگاه اراسموس هلند چاپ شده كه نشان مي‌دهد استفاده از PRP در مدل حيواني مي‌تواند به طور موثري التهاب تاندون آشيل را كاهش دهد. وي علت اين تفاوت را ناشي از تفاوت آسيب ايجاد شده در حيوان و انسان مي‌داند. آسيب ايجاد شده در حيوان ماهيت حاد داشته و بدن به شدت آماده پاسخ به عوامل ترميمي است در حالي كه در آزردگي مزمن ديگر چنين آمادگي وجود ندارد. بنابراين تزريق عوامل بيشتر همانند آن چه كه در PRP وجود دارد مي‌تواند روند ترميم را در آزرگي نوع حاد سرعت بخشد اما در آسيب‌هاي مزمن به دليل عدم وجود چنين آمادگي، تزريق بيشتر عوامل رشد نمي‌تواند تاثيري در روند بهبود آزردگي داشته باشد. با اين حال همه اين گفته‌ها در حد تئوريك بوده و اثبات آنها نياز به مطالعات بيشتري دارد. شايد به همين دليل بوده كه كميته المپيك در سال ۱۳۸۹ در خصوص استفاده از چنين روشي قبل از مشخص شدن همه جوانب آن به ورزشكاران هشدار داده است.

دكتر Cardone اين سوال را مطرح مي‌كند كه پس بيماراني كه از درد شديد مفاصل زانو، آرنج، شانه، مچ، عضلات شكمي و يا ساير صدمات ورزشي رنج مي‌برند و درمان‌هاي استاندارد رايج هم براي آنها سودي ندارد بايد چه بكنند؟ وي در پاسخ به سوال خود مي‌گويد البته شروع فيزيوتراپي هم به لحاظ هزينه و هم درد به استفاده از PRP ارجح است و تنها زماني مي‌توان به تزريق PRP و يا خون فكر كرد كه همه اين درمان‌ها نتيجه‌اي را براي بيمار به همراه نداشته باشند. به هر حال استفاده از PRP قبل از جراحي عاقلانه به نظر مي‌رسد ولي يادمان باشد كه حتي تزريق ساده يك آمپول در موضع مي‌تواند موجب شروع سازوكارهاي ترميمي در موضع گردد و شايد تزريق PRP فقط صرف هزينه‌اي گزاف بدون هيچ بهره‌اي باشد.


منبع:پژوهشگان رویان