دکتر بیژن فروغ

جامعه توراكس آمريكا (ATS) و جامعه بيماري هاي تنفسي اروپا (ERS) در بيانيه خود در سال 2006 تعريف ذيل را از توانبخشی ريوي ارايه داده اند:

توانبخشی ريوي يك مداخله مبتني بر شواهد ، چند تخصصي و جامع براي آن دسته از بيماران مبتلا به بيماريهاي مزمن تنفسي است كه علامت دار هستند و اغلب فعاليت هاي روزمره زندگي آنها كاهش يافته است. توانبخشی ريوي در كنار درمان هاي اختصاصي مورد استفاده براي هر بيمار ، با هدف كاهش علايم ، بهينه كردن وضعيت كاركردي، افزايش مشاركت و كاهش هزينه هاي مراقبت سلامت ( به واسطه متوقف كردن سير پيشرفت يا بهبود تظاهرات سيستميك بيماري ) طراحي شده است. برنامه هاي توانبخشی ريوي مشتمل بر ارزيابي بيماران ، تمرين هاي ورزشي، آموزش ، مداخلات تغذيه اي و حمايت هاي رواني- اجتماعي مي باشد.

n  معيارهاي لازم براي ارجاع بيماران شامل

·       FEV1 كمتر يا مساوري 65% مقادير پيش بيني شده

·       FVC كمتر يا مساوري 65% مقادير پيش بيني شده

·    ظرفيت انتشاري مونواكسيدكربن (DLCO) (تعديل شده بر اساس مقدار هموگلوبين) كمتر يا مساوي 65% مقادير پيش بيني شده

·       هيپوكسمي در حال استراحت (S_pO₂ كمتر يا مساوي 90%)

·    هيپوكسمي (S_pO₂ كمتر يا مساوري 90%) محدوديت تهويه اي (نسبتVE/MVV بيشتر يا مساوي 8/0) يا افزايش نسبت Vd/Vt در آزمون فعاليت

n  برخي از بيماري هاي نيازمند به توانبخشی ريوي

٭ بيماري هاي انسدادي

·       COPD ( و از جمله كمبود آلفا 1- آنتي تريپسين )

·       آسم طول كشيده

·       برونشكتازي

·       فيبروز كيستيك

·       برونشيوليت اوبلتيران

^٭بيماري هاي محدود كننده

A ˜ بيماري هاي بينابيني

·       فيبروز بينابيني

·       بيماري هاي شغلي يا محيطي ريه

·       ساركوئيدوز

B ˜ بيماري هاي جدار قفسه سينه

·       كيفواسكوليوز

·       اسپونديليت آنكيلوزان

C  ˜بيماري هاي عصبي- عضلاني

·       بيماري پاركينسون

·       سندرم پس از پوليو

·       اسكلروز آميوتروفيك جانبي (ALS)

·       اختلال كاركرد ديافراگم

·       مولتيپل اسكلروز (MS)

·       سندرم پس از سل

       ساير موارد:

·       سرطان ريه

·       پيش و پس از جراحي هاي كاهش حجم ريه قبل و بعد از عمل جراحي

·       وابستگي به تهويه مكانيكي

·       اطفال مبتلا به بيماري هاي تنفسي

·       بيماري هاي تنفسي مرتبط با چاقي

n پيامدهاي مطلوب توانبخشی ريوي شامل

·       كاهش علايم تنفسي (تنگي نفس ، خستگي)

·       افزايش توان عملكردي

·       افزايش دانش بيمار درباره بيماري ريوي و خودكارآمدي وي در درمان بيماري

·       افزايش توان انجام فعاليت هاي مربوط به زندگي روزمره

·       افزايش كيفيت زندگي

·       بهبود علايم رواني- اجتماعي (برطرف شدن اضطراب و افسردگي)

·       كاهش دفعات تشديد بيماري و كاسته شدن از ميزان استفاده از منابع نظام سلامت

·       فراهم آمدن امكان از سرگيري فعاليت هاي شغالي و تفريحي مي باشد.

در ذيل به مكانيسم هاي ايجاد موربيديتي و پيامدهاي بيماريهاي تنفسي مي پردازيم و در ادامه به اركان اصلي توانبخشی ريه به طور خلاصه اشاره خواهيم داشت :

n پيامدهاي بيماري هاي تنفسي

·       اختلال كاركرد عضلات محيطي

·       اختلال كاركرد عضلات تنفسي

·       اختلالات تغذيه اي

·       اختلالات قلبي

·       بيماري هاي اسكلتي

·       نقايص حسي به علت كمبود اكسيژن بصورت مزمن (Peripheral neuropathy)

·       اختلال كاركرد رواني- اجتماعي

n مكانيسم هاي ايجاد كننده موربيديتي

·       عدم تطابق با شرايط موجود

·       سوء تغذيه

·       اثرات ناشي از هيپوكسمي

·       ميوپاتي ناشي از مصرف استروئيد يا نوروپاتي ICU

·       پرهوايي ريه

·       خستگي عضله ديافراگم

·       تاثيرات ناشي از مصرف داروهاي مختلف

·    اختلال كاركرد رواني- اجتماعي ناشي از اضطراب ، افسردگي ، احساس گناه ، وابستگي و اختلال خواب

A ¡ تمرين هاي ورزشي

تمرين هاي ورزشي اساس توانبخشی ريوي را تشكيل مي دهند و باعث كاهش تنگي نفس و بهبود ساير پيامدهاي بيمار مي شود. از آنجايي كه ضعف عضلات محيطي در بيماران مبتلا به بيماري هاي ريوي با محدوديت فعاليتهاي بيمار مرتبط است ، تمرين هاي قدرتي يكي از اجزاي اصلي تمرين هاي ورزشي در توانبخشی ريوي به شمار ميروند.

B ¡ آموزش

آموزش يكي از اجزاي محوري برنامه هاي توانبخشی ريوي است و با تشويق بيماران به مشاركت فعال در فرآيند مراقبت سلامت باعث ايجاد درك بهتري از تغييرات فيزيكي و رواني- اجتماعي ناشي از بيماري هاي مزمن مي شود.

مداخلات رواني- اجتماعي و رفتاري

اضطراب ، افسردگي ، مشكل در كنار آمدن با بيماري ريوي و ناتواني در برخورد با بيماري ، باعث ايجاد نوعي ناتواني ناشي از بيماري هاي تنفسي پيشرفته مي شود. آموختن روش هاي تن آرامي (relaxation) پيشرونده عضلات ، كاهش استرس و كنترل اضطراب مي تواند به كاهش تنگي نفس و اضطراب كمك كند.

C ¡ ارزيابي تغذيه اي

كاهش وزن در بيماران مبتلا به بيماري هاي تنفسي مزمن شاخصي از پيش آگهي ضعيف محسوب مي شود. آموختن تكنيك هاي حفظ وزن به بيماران و تاكيد بر اهميت حفظ توده عضلاني و ذخاير بافتي حايز اهميت است.

¨

در نهايت توانبخشی ريوي بعنوان يك روش چند جانبه در بازگرداندن فعاليت از دست رفته به فرد مدنظر قرار ميگيرد و كلينيك توانبخشی تنفس مجموعه اي از پزشكان ، متخصصان ورزشي ، متخصصان تغذيه و رواندرمانگران ميباشد كه در طي جلسات ، بازتاب بهبود در خود بيمار و سپس در پزشك معالج وي نمايان مي گردانند.

اين كلينيك با ارائه جديدترين تكنيكها و بكارگيري مدرنترين تجهيزات، بيماران تنفسي را تحت برنامه توانبخشی قرارداده و در نهايت نتيجه درمان را بطور كامل در اختيار پزشك معالج قرار مي دهد.

 نوشته شده توسط دکتر مفخم