توصيه هايي براي ر‍‍‍ژيم لاغري و چاقي

·      بسياري از افراد دچار لاغري هستند و افزايش وزن در آنها دشوارتر از كاهش وزن در اشخاص چاق است. كمبود وزن نيز مي تواند مانند اضافه وزن خطرناك باشد.

هرچه وزن فرد با پايين ترين حد طبيعي فاصله ي بيشتري داشته باشد خطر ابتلا به بيماري هايي كه منجر به مرگ زودرس مي شوند بيشتر مي شود. فرد دچار كمبود وزن از قدرت كافي براي انجام فعاليت هاي روزانه برخوردار نيست و اغلب احساس ضعف مي كند.

·      وزن ايده آل بر اساس قد، جنسيت، سن و نژاد يك فرد و شرايط جسمي او تعيين مي شود و در اين وضعيت، چاقي يا لاغري وجود ندارند، بلكه فرد از تناسب اندام برخوردار است.

هدف كلي رژيم هاي چاقي و لاغري، رسيدن به وزن ايده آل است كه در آن، فرد از سلامتي برخوردار خواهد بود.

·      اندازه گيري شاخص (ضريب) توده ي بدن (body mass index;BMI) رايج ترين روش براي تعيين وجود كاهش وزن يا اضافه وزن در هر فرد است. شاخص توده ي بدن، روشي ساده و بسيار متداول براي تخمين توده ي چربي بدن است و در قرن نوزدهم ميلادي به وسيله ي آنتروپومتريست (متخصص سنجش اندازه، وزن و ابعاد بدن انسان) و آماردان بلژيكي، آدولف كوتلت (Adolphe Quetelet) ابداع شد. شاخص توده ي بدن (BMI) نشان دهنده ي دقيق درصد چربي در اكثر اجتماعات بزرگسال است ولي در افرادي كه به بدن سازي مي پردازند و نيز در زنان باردار دقت كمتري دارد.

·      متداول ترين تعاريف مورد استفاده براي كمبود وزن طبيعي، ازدياد وزن و چاقي بر اساس جدول زير كه در سال 1997 به وسيله سازمان بهداشت (WHO) توصيه و در سال 2000 منتشر شد بيان مي شود.

BMI	طبقه بندي
كمتر از 5/18 9/24 – 5/18 9/29 – 0/25 9/34 – 0/30 9/39 – 0/35 بالاي 0/40	كمبود وزن وزن طبيعي اضافه وزن چاقي كلاس (گروه)1 (خفيف) چاقي كلاس (گروه) 2 (متوسط) چاقي كلاس (گروه) 3 (شديد)

 براي محاسبه شاخص (ضريب) توده ي بدن (BMI) از فرمول زير استفاده مي شود:

وزن (برحسب كيلوگرم)/مجذور قد (بر حسب متر مربع) = شاخص توده بدن (در سيستم متريك)

وزن (بر حسب پوند) * عدد ثابت 703/مجذور قد (بر حسب اينچ مربع) = شاخص توده بدن (در آمريكا و بعضي از كشورهاي اروپايي)

·      پايين تر بودن ميزان چربي بدن نسبت به درصدهاي طبيعي آن در ارتباط با سن نيز نشانه ي لاغري و كمبود وزن است.

·      عدم تناسب وزن بدن با توجه به سن، جنسيت و قد به معني چاق يا لاغر بودن است. در جدول زير، وزن متناسب با سن، جنسيت و قد نشان داده شده است.

افراد مختلف	سن	وزن	قد
كودكان	7-9 سال	28 كيلوگرم	132 سانتي متر
	10-12 سال	37 كيلوگرم	147 سانتي متر
دختران	13-15 سال	50 كيلوگرم	162 سانتي متر
	16-19 سال	55 كيلوگرم	162 سانتي متر
پسران	13-15 سال	50 كيلوگرم	162 سانتي متر
	16-19 سال	65 كيلوگرم	178 سانتي متر
زنان	25 سال	60 كيلوگرم	165 سانتي متر
	45 سال	59 كيلوگرم	165 سانتي متر
	65 سال	61 كيلوگرم	165 سانتي متر
مردان	25 سال	71 كيلوگرم	178 سانتي متر
	45 سال	70 كيلوگرم	178 سانتي متر
	65 سال	74 كيلوگرم	178 سانتي متر

 

 كمبود وزن به معني پايين تر بودن وزن از حد طبيعي است و معمولاً بر اساس شاخص توده بدن (BMI) مشخص مي شود. غالباً BMI پايين تر از 5/18 نشانه كمبود وزن و لاغري است. در شيرخوران و كودكان، BMI كمتر از 10 پرسنتايل (با توجه به سن مشخص)، نشان دهنده ي كمبود وزن است. صدك (پرسنتايل؛ percentile) نوعي توزيع آماري صد بخشي است.

به عنوان مثال پرسنتايل 80 به اين معني است كه 20% از تعداد تام موارد از امتياز بالا ويژگي هاي مورد مطالعه و 80% بقيه از امتياز پايين تر از اين ويژگي ها برخوردار هستند. نمودار پرسنتايل BMI از دو محور افقي و عمودي تشكيل مي شود كه مقدار BMI بر حسب كيلوگرم بر محور عمودي و بر متر مربع (قد) بر روي محور عمودي و سن (برحسب سال) بر روي محور افقي قرار مي گيرد و منحني هاي به دست آمده، ارتباط ميان شاخص توده ي بدن (BMI) و سن را بر حسب صدك (پرسنتايل) نشان مي دهند

بايد توجه داشت كه منحني هاي حاصله بر حسب جنسيت و نژادهاي مختلف با يكديگر تفاوت هايي دارند و نبايد بدون توجه به اين عوامل آنها را به طور يكسان در جنس مونث يا مذكر و در كشورها و نژادهاي مختلف مورد استفاده قرار دارد بلكه بايد هر جنس و نژاد را در بررسي منحني ها در نظر گرفت.

نويسنده دكتر بي‍ژن فروغ