مغز مهم ترین عضو بدن انسان است.مغز عملکرد ها و واکنش های بدن را کنترل و هماهنگ می کند،تفکر و احساس را بر عهده دارد و نیز انسان را قادر می سازد تا دارای حافظه و عواتف باشد.با اینکه مغز فقط حدود 1300گرم وزن دارد،عضو بسیار حیاتی و متشکل از بخش های گوناگون است.

دانشمندان پس از سال های گوناگون توانسته اند مناطق مختلف مغز و کارکرد های متفاوت آنها را شناسایی کنند.

مغز به وسیله پوششی استخوانی موسوم به جمجمه محافظت می شود مغز در داخل جمجمه به وسیله پرده ای به نام مننژ احاطه شده است. مننژ از 3 لایه تشکیل می شود:

 . نرم شانه (نزدیک ترین لایه به سطح مغز)

. غشای عنکبوتیه (لایه میانی )

. سخت شامه (خارجی ترین لایه مننژ )

بزرگ ترین بخش مغز که در قسمت پیشین آن قرار دارد مُخ نامیده می شود و قسمت اصلی مغز است و در بخش فوقانی حفره جمجمه قرار می گیرد. مخ، مسئول انجام کارهای زیر است:

. حرکت

. تنظیم دمای بدن

. لمس

. شنوایی

. قضاوت

. منطق

 . حل مشکلات

. عواطف

. فراگیری

مخ از 2 نیمکره راست و چپ تشکیل می شود که در قسمت پایین به یکدیگر متصل شده اند و این اتصال به وسیله جسم پینه ای ( کورپوس کالوزوم؛ )صورت می گیرد.

( جسم پینه ای توده ای قوسی شکل از ماده سفید مغز است که در مناطق شیار طولی مغز قرار گرفته و از رشته های عرضی رابط نیمکره های مغزی تشکیل می شود.) معمولا ً نیمکره راست مخ ، کنترل سمت چپ بدن و نیمکره چپ مخ ، کنترل طرف راست بدن را بر عهده دارد و خلاقیت و توانایی های هنرمندانه از وظایف آن به شمار می آیدند.نیمکره چپ مخ برای تفکر منطقی حایز اهمیت است.

نیمکره های مخ به چندین لوب تقسیم می شوند که هر لوب مسئول انواعی از کارکرد های بدن است:

                 §      لوب پیشانی (فرونتال )،مسئول شخصیت ، تکلم و فعالیت های ذهنی سطح بالا مانند برنامه ریزی ، قضاوت و تجسم کردن است و نیز مسئولیت کنترل ارادی اکثر عضلاتی اسکلتی را بر عهده دارد.

 


   §          لوب پیشانی (فرونتال )،مسئول شخصیت ، تکلم و فعالیت های ذهنی سطح بالا مانند برنامه ریزی ، قضاوت و تجسم کردن است و نیز مسئولیت کنترل ارادی اکثر عضلاتی اسکلتی را بر عهده دارد.

 

                                 §            لوب آهیانه ای ( پاریتال ) ، با مکانیسم های گفتاری (آموزش زبان ) و عملکرد های حسی عمومی در ارتباط است .

 

                                 §            لوب پشت سری (اکسی پتیال )، حاوی مراکز اولیه بینایی است.

سطح مخ پروکیده به نظر می رسد و از شیار های عمیق و برآمدگی ها یا چین خوردگی هایی موسوم به شکنج    تشکیل می شود. بخش خارجی مخ ،« ماده خاکستری» نام دارد و حاوی سلول های عصبی است و بخش داخلی آن « ماده سفید » نامیده می شود و حاوی ارتباط عصبی است.

ساقه مغز ، قسمت میانی مغز است و در جلوی مخچه قرار دارد. ساقه ی مغز ،بخش کنترل کننده اصلی بدن است و پیغام را بین مغز و سایر بخش های بدن به جلویو عقب انتقال می دهد.مخ،مخچه و نخاع ، همگی به ساقه ی مغز اتصال دارند. ساقه ی مغز از  3 بخش اصلی ،ینعی مغز میانی ، پل ( پونز؛pons  ) و بصل النخاع تشکیل می شود. ساقه ی مغز اعمال حیاتی بدن را کنترل می کند . این اعمال عبارتنداز:

 

§         تنفس

§         هوشیاری

§         عملکرد قلب

§         حرکت های عضلانی غیر ارادی

§         بلع

§         حرکت چشم ها و دهان

§         انتقال پیام های حسی ( درد،حرارت ،سروصداو غیره )

§         گرسنگی

مخچه، قسمت پشتی مغز است و در قسمت عقب مخ قرار دارد. مخچه با اینکه از مخ کوچکتر است سلول های عصبی بیشتری از مجموعه هر دو نیمکره مخ دارد.مخچه ،عمدتا ً مرکز کنترل حرکت است و مسئولیت های زیر را بر عهده دارد:

§         حرکت های عضلانی ارادی

§         مهارت های حرکتی ظریف

§         برقراری تعادل و حالت بدن

برخلاف مخ، قسمت چپ بدن و قسمت راست آن ، سمت راست بدن را کنترل می کند. سایر بخش های مغز عبارتنداز:

سیستم بطنی،این سیستم به حفراتی پر از مایع گفته می شود که در داخل مغز قرار دارند و مسئول تغذیه مغز هستند.سیستم بطنی ، مایع مغزی نخاعی را تولید و عمل آوری می کند. مایع مغزی نخاعی ، ماده ای شفاف و ابکی است که در دور مغز جریان دارد و حالتی دارد و حالتی بالشتک مانند به منظور محافظت از مغز ایجاد می کند.

اعصاب مغزی ( اعصاب جمجمه ای ) ؛

12 زوج  اعصاب هستند که هر یک مسئول بخشی از عملکردهای اختصاصی بدن به شمار می آیند .این زوج های عصبی عبارتنداز:

زوج1:عصبی بویایی

زوج 2:عصب بینایی

زوج3:عصب حرکتی چشم (مسئول حرکت چشم ها و باز کردن پلک ها)

زوج 4: عصب قرقره ای (تروکلئار)،(مسئول حرکت چشم ها )

زوج 5:عصب سه قلو(مسئول حس صورت و جویدن )

زوج6:عصب دور کننده(مسئول حرکت چشم ها)

زوج7:عصب صورتی ( مسئول چشایی و بیان حالات صورت)

زوج8:عصب دهلیزی حلزونی (مسئول شنایی وتعادل)

زوج 9:عصب زبانی حلقی (مسئول چشایی و بلع )

زوج10:عصب واگ(مسئول بلع و چشایی)

زوج11:عصب فرعی (مسئول عضلات شانه وگردن)

زوج12:عصب زیر زبانی (مسئول حرکت زبان)

غده هیپوفیز،در مرکز مغز قرار گرفته و تقریباً به اندازه یک سکّه است.هیپوفیز که اغلب به ان « رئیس غدد بدن »گفته می شود مسئول تعدادی از عملکرد های بدن شامل تولید هورمون ها مخصوص سازنده ی هورمون های تیرویید و غدد فوق کلیوی و نیز هورمون های مسئول رشد طبیعی و بلوغ جنسی است


برگرفته از کتاب سکته مغزی