مجموعه تغييراتي است در مدت زمان طولاني كه به صورت فرسايش و تخريبي در غضروف مفاصل ايجاد مي شود و با درد، تورم، بزرگ شدن مفصل، وجود حساسيت و كاهش دامنه حركتي همراه مي باشد كه در صورت مبتلا شدن مهره هاي ناحيه كمر عارضه آرتروز كمر به وجود مي آيد.

◄آيا انواع آرتروز كمر و علل بروز آن مشخص شده است؟

آرتروز كمر به دو نوع اوليه و ثانويه تقسيم مي شود. افزايش سن مهمترين عامل در توليد عارضه آرتروز است و به همين دليل اين بيماري در افراد مسن ( معمولاً بعد از سن ۳۰ سالگي ) بيشتر ديده مي شود. علل بروز آرتروز اوليه مشخص نشده است ولي براي بروز آرتروز ثانويه كمر بيماريهاي روماتيسم مفصلي، سل، جراحي ستون مهره ها، بيماريهاي عفوني و ... شناسايي شده اند.

◄چه مواردي براي توجيه علل بروز درد وجود دارد؟

آرتروز معمولاً در مراحل اوليه با درد ملايم و خفيف همراه است. دردي كه براي بيمار قابل تحمل است و با استراحت كاهش مي يابد. اما با پيشرفت بيماري ، بيمار در هنگام استراحت نيز وجود درد را گزارش مي كند. حال براي توجيه علل بروز درد مي توان به مواردي چون فشردگي مهره ها، افزايش فشار در ناحيه كمر، عدم تحمل فشار زياد به وسيله عضلات مربوطه، ايجاد زوايد استخواني اضافي و تحريك رشته هاي عصبي، اشكال در خون رساني به مهره ها، بيماريهاي التهابي و جابجايي مهره ها اشاره نمود. البته در يافته هاي راديوگرافي، كاهش فاصله مهره ها، كم شدن ضخامت ديسك مهره اي، ساييده شدن لبه هاي مهره ها و زوايد استخواني شكل گرفته نيز مشهود مي باشد و از آنجا كه در حدود ۸۰ درصد از ديسك بين مهره اي را آب تشكيل مي دهد، افزايش سن باعث كاهش آب ديسك شده و با كم شدن ضخامت ديسك، توان تحمل و تعديل فشارها نيز كاهش مي يابد و درد و محدوديت حركتي خود را نشان مي دهد. اينچنين گفته اند كه آرتروز غرامتي است كه هر كس در سن پيري بايد بپردازد.

◄آرتروز همواره با درد به سراغ انسان مي آيد؟

دردهاي آرتروز با علايم و تغييرات ايجاد شده نسبت مستقيم ندارند. يعني بيماراني وجود دارند كه تغييرات شديد استخواني در ناحيه كمر آنها وجود دارد ولي هيچگونه دردي را گزارش نمي كنند. بر عكس افرادي هستند كه آرتروز در آنها به تازگي شروع شده است ولي از دردهاي شديد شكايت دارند. اما بطور معمول، انحراف و تغيير شكل بيشتر، با درد بيشتري توأم مي باشد.

◄اثر ورزش در تسكيل دردهاي ناشي از آرتروز

در گذشته تصور مي شد كه ورزش كردن براي افراد مبتلا به آرتروز زيان بخش است و برخي نيز عقيده داشتند كه ورزش يكي از عوامل بروز اين بيماري مي باشد. اما بررسيها و تجربيات سالهاي اخير اين مسئله را به اثبات رساند كه چنانچه ورزش با نظر پزشك انجام شود در كم كردن يا از بين بردن درد تأثير دارد و تحرك و نرمي بدن بيماران را افزايش مي دهد. به همين جهت در بعضي از كشورها برنامه هاي ورزشي خاصي چه در داخل و چه در خارج آب براي بيماران توصيه شده است. حتي افراد معلولي كه از صندلي چرخدار استفاده مي كنند نيز برخي از آنها را انجام مي دهند. حركات ورزشي در استخري كه آب آن نسبتاً گرم باشد يك نوع از اين ورزشهاست. چون وزن بدن در آب كاهش مي يابد به همين خاطر بيماران راحت تر حركات بدني را در آب انجام مي دهند. حتي آنهايي كه در خشكي قادر به ورزش كردن نيستند در آب به آساني حركات لازم را انجام مي دهند و از آن لذت مي برند.

معمولاً اين نوع ورزش در استخرهاي كم عمق صورت مي گيرد تا براي كساني كه شنا نمي دانند مشكلي وجود نداشته باشد. بسياري از افرادي كه در آب ورزش مي كنند آمادگي بدني خود را افزايش داده از دردهاي ناشي از آرتروز كمتر رنج مي برند. آنها حتي مي توانند كارهاي روزانه راتا حدي انجام دهند كه به كمك ديگران كمتر احتياج پيدا كنند.

◄توصيه هاي حركتي و درماني

۱- اگر آرتروز، مفاصل بيشتري را درگير كرده باشد يكي از بهترين روشهاي درماني استفاده از آب گرم است. ( هيدروتراپي با آب گرم ) منظور از مفاصل بيشتر يعني هم در پاها و هم در كمر، درد آرتروزي احساس شود.

۲- قوس كمر در اين بيماران بايد بررسي شود. اگر قوس كمر كاهش يافته باشد بايد تمرينات تقويت كننده عضلات ناحيه پشت را انجام دهد و اگر افزايش يافته باشد، بايد از تمريناتي كه باعث تقويت عضلات ناحيه شكم مي شود استفاده كند. اگر قوس كمر در حد نرمال بود بايد تمرينهايي كه باعث تقويت عضلات ناحيه پشت و كشيده شدن عضلات ناحيه شكم و حركاتي كه تقويت كننده عضلات شكم مي باشد انجام دهد. از هر حركتي كه بيمار اظهار رضايت كرد و دردش كاهش يافت، آن را به او توصيه مي كنيم كه ضد حالتي باشد كه بدن او احساس راحتي مي كند. اين بيماران بايستي از انجام كارهاي سنگين، برداشتن اجسام سنگين، خم و راست شدن و خوابيدن بر روي تختهاي نرم پرهيز كنند.

۳- ماساژ و گرم نگهداشتن موضع درد از نكات ديگري است كه بايد مورد توجه بيمار قرار گيرد.

۴- به بيماران توصيه مي كنيم از داروهاي گياهي مانند زنجفيل استفاده نمايند، ميزان مصرف اين داروي گياهي بايد با توجه به ميزان تحمل فرد تعيين شود.

◄تمرينات حركتي براي مبتلايان به آرتروز كمر

تمرين ۱) آرام و با ستون فقراتي عمود بر نشيمنگاه روي صندلي بنشينيد. دستها را روي كاسه زانو بگذاريد و با فشاري آرام روي عضله هاي باسن، عضله هاي شكم را به داخل ببريد به نحوي كه گودي كمر و فشار نرمي را بر آن احساس كنيد. سپس كتفها را در حالي كه سر ما خم نباشد به عقب فشار دهيد و مانند حالت عادي، دم و بازدم را بطور كامل انجام دهيد و ۱۵ ثانيه در همان حالت بمانيد. تمرين را پس از سه بار تكرار در سه نوبت در طي روز انجام دهيد.

تمرين ۲) مانند حركت قبل آرام و با ستون فقراتي عمود بر نشيمنگاه روي صندلي بنشينيد. سپس دودست را به عقب برده و كتفها را به طرف عقب و به سوي يكديگر فشار دهيد، كتفها را حدود ۵ ثانيه نگه داشته و سپس آنها را به طرف جلو و بالا فشار دهيد، دقت كنيد كه سر پيوسته به سوي بالا بوده و با فشاري آرام روي عضله هاي باسن، عضله هاي شكم را به داخل ببريد به نحوي كه گودي كمر و فشار نرمي را بر آن احساس كنيد و با اين كار عضله هاي باسن و شكم شما منقبض مي شوند اين تمرين را سه بار تكرار كنيد و در سه نوبت در طي روز انجام دهيد.

تمرين ۳) در نقطه اي از استخر بايستيد طوري كه آب تا زير سينه شما باشد سپس، دو دست را بالا ببريد و در حالي كه بدن ثابت است، دستها را حول محور شانه از عقب به جلو به چرخش درآوريد و اين حركت را چند بار تكرار كنيد.

تمرين ۴) در مكاني از استخر بايستيد. طوري كه آب تا زير شكم شما برسد، سپس تا آن اندازه از ناحيه كمر خم شويد كه يك زاويه قائمه به وجود آيد، در اين حال باسن را در جهت چپ و راست و به صورت نيم دايره به چرخش درآوريد.

 

برای بهبود آرتروز كمر ودرد آن

در مورد دردهایی که فرد در کمر احساس می کند ابتد باید با معاینه محل و ویژگیهای درد مشخص شود تا علل زمینه ای که باعث ایجاد این درد می شود مشخص شود . هر دردی که در ناحیه کمر و پشت وجود دارد ناشی از آرتروز نیست . به همین دلیل لازم است ابتدا معینات و بررسی های لازم انجام شود تا علت ایجاد درد مشخص شود. درد در ناحیه کمر می تواند ناشی از وجود یک درد موضعی باشد و یا منشا آن ستون مهره ها باشد . درد ناشی از ستون مهره ها می توانددر پشت احساس شود و یا به نشیمنگاه و یا اندام تحتانی کشیده شود . درد ناشی از مهر های کمری بالایی بیشتر به ناحیه کمری ، کشاله ران و یا قسمت قدامی ران انتشار می یابد . درد ناشی از مهره های تحتانی کمر به نشیمنگاه ، خلف ران ، و گاه خلف ساق و یا پاها انتشار می یابد . گاهی درد ناشی از اسپاسم عضله های اطراف ستون مهره ها می باشد . اگر درد پشت در حین استراحت باشد و یا دردی که ارتباطی با وضعیت بدنی خاصی ندارد باید با دقت بیشتری برای بررسی علت زمینه ای پیگیری شود.
از جمله عللی که برای درد کمر می توان نام برد به موارد زیر می توان اشاره کرد : اشکالات مادرزادی ستون فقرات کمری ( مانند اسپوندیلولیز ) ، ضربه و تروما ، لغزش مهره ای ، رگ به رگ شدن کمر ، شکستگی مهره ها ، مشکلات دیسک کمری ، تنگی کانال نخاعی و ... .
برای اینکه علت ایجاد درد مشخص شود لازم است معاینه صورت گیرد و در صورت لزوم ارزیابی بیشتر هم انجام شود و بر اساس آن درمان مناسب برای فرد صورت گیرد . برای معاینه به متخصص مغز و اعصاب مراجعه نمایید.
برای جلوگیری از كمر درد لازم است شیوه زندگی و رفتار فرد در ایستادن راه رفتن نشستن و ‏خوابیدن و حمل اجسام صحیح و مناسب باشد.كه به برخی اشاره می كنم : ‏
در حالت ایستاده هر چند دقیقه وضعیت خود را تغییر دهد. ‏
در حالت نشسته باید ستون فقرات و سر و سینه كشیده باشد
در حالت خوابیده در وضعیت دمر باید بالشت كوچك زیر شكم قرار داد البته این حالت زیاد توصیه ‏نمی شود. در حالت خوابیده به پشت بهتر است یك بالشت زیر زانو قرار بگیرد و در خوابیدن به ‏پهلو بالشت بین دو پا قرا بگیرد.‏
در حالت نشستن روی مبل بهتر است زانوها بالاتر از لگن یا حداقل در امتداد لگن باشد.و جنس ‏مبل انقدر نرم نباشد كه فرد در ان فرو رود. اندازه صندلی بهتر است بگونه ای باشد كه هنگام ‏نشستن پاها روی زمین باشند و صندلی دسته دار باشد. استفاده از كفش مناسب نیز ضروری ‏است. ‏
برای برداشتن اجسام از كمر خم نشوید بلكه زانوها را به بدن نزدیك نمائید. و ان را از زمین ‏بردارید ‏
هنگام حمل بار ، ان را به بدن نزدیك كنید اگر مجبور به حمل بار با یك دست هستیدسعی كنید ‏چرخش روی ستون فقرات ایجاد نكنید وقتی مجبورید كاری را سرپایی انجام دهید بهتر است ‏چارپایه ای كوتاهی حدود 20-15 سانتی متر زیر پا خود قرار دهیدو مرتب پاها را عوض كنید. اگر ‏مجبورید بایستید و كاری انجام دهید بهتر است بیشترین وزن خود را روی یك پا بیندازید و این ‏حالت را برای پاها مرتب تغییر دهید. ‏

 منبع:آرتروز