دکتر بیژن فروغ

دردهاي عضلاني نقاط دردناك و نقاط ماشه اي و دردهاي تير كشنده

اين دردهاي مبهم كه ممكن است در اغلب موارد بدون علت بوده و يا علت آشكار ينداشته باشند نياز به توجه ويژه دارند.

بارها و بارها اين بيماران به كلينيك اينجانب مراجعه نموده اند و از آزار ناشي از اين نقاط دردناك شكايت كرده اند و اظهار كرده اند كه با مراجعه به جندين پزشك هنوز نتيجه اي از درمان نگرفته اند و ناراحتي عمده ايشان از برخورد همكاران پزشك بعنوان يك بيماري روحي با مشكل ايشان بوده است.بديهي مشكل اين بيماران روحي نبوده ولي مانند بسياري از بيماريها تحت تاثير عوامل روحي مي تواند واقع شود و درمان اين نوع بيماريها از درمان بيماريهاي جسمي آشكار بسيار سخت تر است.

دردهاي با منشاء عضلاني كه به ساير نقاط انتشار مي يابند

درصد قابل توجهي از دردهاي بدن مربوط به عوارضي هستند كه  در قسمت خاصي از عضلات پديد آمده است ولي اين عارضه خود را به صورت درد ناحيه ديگري آشكار مي سازد. برخي اوقات آسيب نقطه خاصي از عضله سبب انتشار درد به ساير نواحي بدن مي شود. به نقاطي از عضله  كه آسيب آنها علاوه بر ايجاد درد در همان نقطه به ساير نواحي هم گسترش مي يابد نقاط ماشه ای یا تریگرپوینت مي گويند.

نقاط ماشه اي (Trigger Points)

طبق تعريف نقاط ماشه ای يك نقطه كوچك وحساس داخل قسمتي از عضله است كه در اثر فشار، كشش، تحمل بار اضافه و انقباض دردناك شده و اين درد به مناطق دورتري از نقطه اوليه انتشار مي يابد.

از ديد باليني نقاط ماشه اي به دو دسته فعال و نهان تقسيم مي شوند. در نقاط ماشه اي فعال درد موضعي و انتشاري دائمي وجود دارد در حاليكه در نقاط ماشه اي نهان اين در موضعي و انتشاري وجود ندارد.زمان درد انتشاري بسته به شدت فعاليت نقطه ماشه اي از چند ثانيه تا چند روز متفاوت است. اين درد به صورت عميق، گسترده، سوزشي، گرفتگي و سفتي خود را اشكار مي كند.

تشخيص نقاط ماشه اي نياز به تجربه و مهارت زياد در لمس دارد. علائمي كه در لمس و معاينه مشخص مي شوند عبارتند از: وجود يك نوار سفت در حين لمس عضله، وجود يك نقطه بسيار حساس در داخل اين نوار سفت، احساس انقباض موضعي در نوار سفت و وجود درد انتشاري در حين لمس نقطه حساس و دردناك.

فعال شدن نقاط ماشه اي ممكنست ناشي از عواملي نظير استفاده بيش از حد و مكرر از عضله، وارد آوردن فشار بيش از حد در طولاني مدت به ماهيچه، فشارهاي رواني، مسائل تغذيه اي، فعال شدن نقاط ماشه اي ديگر و مواردي از اين دست باشد.

در توضيح علت به وجود آمدن نقاط ماشه اي گفته اندكه اضافه بار مكرر با فشار كم يا انقباض اكسنتريك ( انقباض همراه با افزايش طول) عضله منجر به يكسري از عوامل پي در پي مي شود كه باعث آسيب دسواره سلولي شده و منجر به ازدياد تجمع كلسيم در داخل سلولهاي عضله مي گردد. اين افزايش كلسيم داخل سلولي سبب انقباض خود بخودي قسمت اسيب ديده ماهيچه مي شود. به همراه اي انقباض خود بخودي برخي مواد شيميايي داخل بدن كه باعث تحريك در مي شوند ( نظير براديكينين ها و ماده P ) در محل آسيب تجمع پيدا كرده و باعث حساس شدن آن نقطه مي گردند. اين حساسيت نهايتا منجر به افزايش حساسيت اعصاب تغذيه كننده ماهيچه شده و درد با هر تحريكي افزايش مي يابد و بصورت نقطه ماشه اي خود را نمايان مي سازد.

نقاط ماشه اي در تمام عضلات بدن ممكنست بوجود آيند ولي شايعترين عضلاتي كه مبتلا به اين عارضه مي گردند عيارتند از: عضلات اطراف كتف و شانه با درد انتشاري به بازو كه ممكنست با دردهاي با منشاء مهره هاي گردني اشتباه شوند; عضلات گردن با درد انتشاري به سر كه ممكنست با انواع سردردها از جمله ميگرن اشتباه شوند; عضلات سينه اي با درد سينه و بازو كه اگر در سمت چپ باشد غالبا با دردهاي قلبي اشتباه مي شود; عضلات باسن با درد انتشاري به پشت ران و ساق كه غالبا با دردهاي سياتيكي اشتباه مي شود و عضلات ساق با درد انتشاري به زانو كه غالبا با زانو دردهاي ناشي از آرتروز اشتباه مي شود.

درمان نقاط ماشه اي در بر گيرنده طيف وسيعي از روشها، از جمله اصلاح  نوع تغذيه، رواندرماني و درمانهاي طبي و فيزيكي مي شود و در بر گيرنده موارد متعددي است كه بسته به نياز و شرايط جسماني فرد مي تواند متفاوت باشد.

درمانهاي طب فيزيكي رايج عبارتند از فيزيوتراپي شامل الكتروتراپي، ماسا‍ژ،  كشش عضلاني و استفاده از انواع فشار مي شود. نوع ماساژ و كشش عضلاني در صورتيكه به درستي انتخاب شود و بصورت صحيح انجام گردد باعث از بين رفتن انقباض و شل شدن ماهيچه ها شده و نقاط ماشه اي را غير فعال مي نمايند. انواع خاصي از فشار روي نقاط ماشه اي، در صورتيكه بطور صحيح اعمال شوند، مي توانند نقاط ماشه اي فعال را را به صورت پنهان در آورند.

 انجام برخي مانوورهاي حركتي كه بر اساس نوع عضله متفاوت است نيز مي توانند از شدت تحريك نقاط ماشه اي بكاهد.

استفاده از طب سوزني و سوزن خشك نيز يكي ديگر از درمانهاي متداول و جايگزين  است كه تاثير خوبي بر بهبودي اين نوع ضايعه عضلاني دارد.

تزريق نرمال سالين، داروهاي كورتيكواستروئيد و داروهاي بي حس كننده موضعي به نقاط ماشه اي فعال از ديگر درمانهايي هستند كه  مي توانند باعث كاهش سريع درد و ناراحتي گردند.

استفاده از روشهاي آرامش بخش يا تكنيكهاي رلاكسشن يوگا ورزشهاي تفريحي درمان اختلال خواب و یا ورزش هایی مانند کشش گردن بالا انداختن شانه و... نيز در درمان اين نقاط دردناك موثرند.

The American College of Rheumatology
1990 Criteria for the Classification of Fibromyalgia

History of widespread pain has been present for at least three months
Definition: Pain is considered widespread when all of the following are present:

• Pain

in both sides of the body

• Pain

above and below the waist In addition, axial skeletal pain (cervical spine, anterior chest, thoracic spine or low back pain) must be present. Low back pain is considered lower segment pain.

Pain in 11 of 18 tender point sites on digital palpation
Definition: Pain, on digital palpation, must be present in at least 11 of the following 18 tender point sites:

• Occiput

(2) - at the suboccipital muscle insertions.

• Low cervical

(2) - at the anterior aspects of the intertransverse spaces at C5-C7.

• Trapezius

(2) - at the midpoint of the upper border.

• Supraspinatus

(2) - at origins, above the scapula spine near the medial border.

• Second

rib (2) - upper lateral to the second costochondral junction.

• Lateral

epicondyle (2) - 2 cm distal to the epicondyles.

• Gluteal

(2) - in upper outer quadrants of buttocks in anterior fold of muscle.

• Greater

trochanter (2) - posterior to the trochanteric prominence.

• Knee

(2) - at the medial fat pad proximal to the joint line.

Digital palpation should be performed with an approximate force of 4 kg. A tender point has to be painful at palpation, not just "tender."

Illustration of Tender Points

Fibromyalgia Syndrome Symptoms

Arthritis and Rheumatism. Vol. 33, No. 2 (February 1990)