مقدمه
ضایعات نخاعی منجر به اثرات روانی و جسمی گسترده ای می گردد که از جمله می
توان به جذب استخوان ها،[i] [ii] [iii] تغییرات هورمونی [iv] [v] [vi] و
تغییر درترکیب بدن [vii] اشاره نمود.
در آمار جهانی سالیانه تعداد افرادی که به این ضایعات مبتلا می گردند
متغیر است اما تقریبا ۲۸٫۵ تا ۴۰ نفر از هر یک میلیون نفر را شامل می گردد
.فلج چهار اندام که در نتیجه آسیب های گردنی است ۵۶% و فلج دو پا که در
نتیجه آسیب نخاع سینه ای است %۴۴ را به خود اختصاص میدهند. شایع ترین علت
این آسیب ها تصادفات می باشد(%۵۰-۴۳) ونیز آسیب های ورزشی، سقوط از ارتفاع و
اعمال خشونت ها از سایر عوامل می باشند.[viii] [ix] جمعیت بیماران مرد
چهار برابر تعداد بیماران زن می باشد، و شیوع آسیب ها در بین سنین ۱۵ تا ۲۴
سالگی در هر دو جنس بیشترین مقدار را دارد.[x] از آنجا که ابتلا به ضایعات
نخاعی بیشتر در جوانان می باشد و امید به زندگی از بعد از جنگ جهانی دوم
در بین این افراد بالاتر رفته است ضروری است که توجه ویژه ای به این حوزه
داشت و تا حد ممکن استرتژی هایی را به کار برد تا از مشکلات این افراد
کاسته شود. به این منظور باید تحرک این افراد افزایش یابد تا توانمندی های
عضلانی و استخوانی آنها حفظ گردد.
پوکی استخوان
پوکی استخوان یکی از شکایت های اصلی بیماران ضایعه نخاعی است.[xi] آسیب
عصبی و بی تحرکی حاصل از آن منجر به از دست دادن استخوان ها به صورت اولیه
و شدید می شود. [xii] [xiii] طی ماه های اول بعد از ضایعه نخاعی مواد
معدنی موجود در استخوان در نواحی دچار مشکل شده و مخصوصا در بخش هایی از
اسکلت که وزن تحمل می کنند مثل انتهای استخوان ران و ابتدای استخوان ساق پا
که غنی از استخوان ترابکولار(اسفنجی) هستند تحلیل می رود. [xiv]
در صورتی که نواحی دیافیز(بین دو صفحه رشد) استخوان ران و ساق که بیشتر
از جنس استخوان فشرده هستند نسبتا بدون تغییر باقی می مانند. [xv] طبق
گزارش ویلمت و همکارانش [۱] که با استفاده از تکنیک DEXA [2] از استخوان
ها در افراد ضایعه نخاعی عکس تهیه می کردند کاهش در محتوای معدنی استخوان
در طی یکسال بعد از آسیب در نواحی غنی از استخوان اسفنجی ماهیانه %۴ و در
نواحی غنی از استخوان فشرده ماهیانه %۲ است.{۷} این تفکیک واضح در تحلیل
دانسیته مواد معدنی استخوان بین استخوان اسفنجی و فشرده با استفاده از روش
pQCT[3] نیز تایید می شود. [xvi] [xvii] اما ستون فقرات کمری از این روند
مستثنی است و در حالی که به طور عمده از استخوان اسفنجی تشکیل شده است هیچ
کاهشی در مقدار مواد معدنی اش در ضایعات نخاعی رخ نمی دهد.[xviii] [xix]
[xx] [xxi] نشان داده شده که علت تحمل وزن مداوم توسط ستون فقرات کمری
طی استفاده از ویلچر می باشد.[xxii]
اگر چه علت دقیق اختلال استخوانی در بیماران ضایعه نخاعی هنوز شناخته
نشده است فاکتورهای احتمالی موثر در این روند شامل کاهش نیروهای مکانیکی
وارده به استخوان، [xxiii] [xxiv] اختلالات گردش خون ناشی ازآسیب وارده که
روی تمایز سلول های استخوانی موثر است،[xxv] و ناکارامد بود هورمونی
[xxvi] می باشد.
طی چند ماه اول پس از آسیب آزاد شدن فاز معدنی استخوان موجب هموستاز
کلسیم میشود. [xxvii] افزایش کلسیم خون[۴] و افزایش کلسیم ادرار[۵] منجر
به پیشرفت سنگ کلیه وتغییرات در مشخصات هورمون های مرتبط با کلسیم می
شود.[xxviii] [xxix] داده های بافت شناسی نشان می دهند که علت اصلی از دست
رفتن استخوان، افزایش تحلیل استخوانی توسط استئوکلاست هاست.
بررسی مارکرهای بیوشیمیایی استخوان نشان می دهد که از هفته های اول بعد
از آسیب تحلیل استخوان به طور مداوم انجام می شود و اوج این تحلیل بین هفته
های دهم تا شانزدهم می باشد. [xxx] بعد از یک سال همچنان مارکرهای تحلیل
استخوان مثل هیدروکسی پرولین و دئوکسی پرولین در سطح بالایی باقی می مانند و
همزمان مارکرهای تشکیل استخوان تنها افزایش کوچکی نشان می دهند. این
ناهماهنگی و عدم تعادل بین تشکیل و تحلیل استخوان علت پوکی استخوان است.
[xxxi]
رویکرد توان بخشی
ضایعات نخاعی منجر به بی حرکتی فرد و در نتیجه کاهش قدرت انقباض عضلانی
وتغییر در وارد شدن نیروهای جاذبه ای وارده به اسکلت می شود.به منظور محدود
کردن از دست رفتن استخوان به دنبال این وضعیت می توان از تکنیک های توان
بخشی که منجر به تحریک استخوان به منظور بازسازی در حد ممکن می شود بهره
برد.
مطالعه جان ، انجام ورزش شدید به منظور کمک به حفظ توده استخوانی اندام
فوقانی در افراد ضایعه نخاعی را پیشنهاد می دهد.این نوع ورزش باعث توقف از
دست رفتن مواد معدنی اندام تحتانی نمی شود. افراد دچار ضایعه نخاعی در
هنگام شروع برنامه ورزشی باید احتیاط کنند .افزایش در شدت ورزش اندام
فوقانی ممکن است به شانه درد منجر گردد.همچنین می تواند باعث آسیب به
مفاصلی شود که فرد برای هدایت ویلچر یا به منظور جابجا شدن استفاده می
کند.میتوان به منظور تنظیم برنامه ورزشی از فیزیوتراپیست کمک گرفت.به منظور
تقویت استخوان ها می توان از این موارد استفاده نمود: قاب ایستادن و
بندهای محکم کننده، تردمیل، پارااستپ[۶] و تحریک کننده های الکتریکی.مشکل
این تمرینات در هزینه ها، ضرورت طولانی بودن دوره انجام آنها و وقت گیر
بودن آنها و مشکل جا دادن آنها در برنامه روزانه فرد است. همچنین در صورتی
که استخوان ها تحلیل رفته و نازک شده باشند احتمال شکستگی وجود دارد.
منبع:
انجمن معلولان